Türkistan, eski adı ile Yesi şehri. Tarihî İpek Yolunun üzerinde bulunan Türkistan, tarihî geçmişi itibariyle kadim Türk şehirlerinden biridir. Bazı rivayetlerde Oğuz Kağan’ın başkenti olarak kabul edilmektedir.
Bugünkü Kazakistan sınırları içinde yer alan Yesi şehri Hoca Ahmet Yesevî’nin fizikî ve ilmî yönden yetişip bu şehre gelmesiyle Türk tarihi açısından ayrı bir önem kazanmıştır. Ahmet Yesevî bu şehre yerleşip İslam dinini öğretmek maksadıyla bir medrese kurmuş ve binlerce öğrenci yetiştirip dünyanın dört bir yanına İslam’ın nurunu ulaştırmak için büyük emek harcamıştır. Anadolu’ya da Ahmet Yesevî’nin öğrencileri İslam’ı getirmiş ve Anadolu’nun İslamlaşıp Türkleşmesini sağlamıştır.

Türkistan, Kazakistan’ın güneyinde Güney Kazakistan Vilayetinde yer almaktadır. Türkistan şehri, Kazakistan’da Ahmet Yesevî’den beri İslam geleneğinin en yaygın ve sağlam şekilde devam ettiği yerlerden biridir.

Bütün İslam âleminde olduğu gibi tarihî Türkistan şehrinde de Ramazan ayı idrak edilmekte. Türkistan sakinleri tarafından Ramazan ayının en önemli geleneklerinden biri olan iftar geleneği çerçevesinde hemen her mahalledeki evlerde sıra ile iftar davetleri düzenlenmekte.
İftar yemeği genellikle evin avlusunda verilmekte. Avluda hazırlanan masalarda misafirlere ikramlarda bulunulmakta. Sofrada genellikle hurma, bişi, salata, meyveler, şekerlemeler, çeşitli içecekler ve çay bulunmakta.

İftar davetine teşrif edenler avlu girişinde gençler tarafından karşılanmakta ve bu gençler ellerinde ılık su dolu ibrik ve leğen ile misafirlerin ellerini yıkamalarına yardımcı olmaktalar.

İftar vakti yaklaştıkça davetliler teşrif etmeye başlıyorlar. İftara beş on dakika kala bütün masalar dolup huşu içerisinde iftar vaktinin girmesi bekleniyor.
Ezanın okunmasıyla birlikte oruç açıldıktan sonra sıcak çay ikram ediliyor. İftar sofrasında bulunan hafif yiyeceklerle ufak bir atıştırma yapıldıktan sonra akşam namazı kılınıyor.
Asıl yemek kısmına namazı müteakip geçiliyor. Büyük kazanlarda pişirilen Türkistan yemekleri davetlilere ikram ediliyor.
Türkistan’da yaşayan halkların bulundukları mahallelere göre iftarda ikram edilen yemekler de değişiklik gösteriyor. İftar yemeği ikramında Kazaklar Besbarmak ikram ederler.

Besbarmak, Kazakların millî yemeğidir. Kazaklar ziyafetlerde bu yemeği ikram ederler. Besbarmak, Türkiye’deki İskender kebabın atasıdır denilse yanlış olmaz. Zira yapılış şekli ve içindeki malzemeler itibariyle büyük benzerlik gösteriyor.
Özbekler iftarda Türkistan pilavı ikram ederler. Türkistan pilavı, Türkiye’deki pilavdan farklı olarak, pişirilirken içine pirinçten başka havuç, soğan, et ve çeşitli baharatlar eklenerek yapılıyor.

Sovyetler döneminde, 1946 yılında Stalin’in emriyle sürgün edilen Ahıska Türkleri ise iftarda haşlama ikram ediyorlar. Haşlama, Türkiye’de hazırlanan haşlama ile aynıdır. Bu yönüyle Ahıska Türkleri, 1946 yılından beri Anadolu Türklüğünden kopmuş olmalarına rağmen, Anadolu Türklüğünün geleneklerini devam ettirmekteler.

Sofrada oturma şekli Anadolu’daki uygulamalarla benzerlik gösteriyor. Erkekler, kadınlar ve çocuklar ayrı sofralarda oturuyorlar. Yaşlılar ve mahallenin imamı genellikle aynı sofrada oturuyor. Sofraya oturma şeklinde de cinsiyet ve yaşa göre bir sıralama var.

Beşparmak, Kazaklar’ın Milli yemeği

Kadınlar sofrası: Ev sahibesi ve kadınlar ayrı sofrada oturuyor ve ev sahibesi davete gelen kadınlara eşlik ediyor.Çocuklar ise ayrı bir sofrada oturuyorlar.

Çocuklar ise ayrı bir sofrada oturuyorlar.

Yemekler yenilip çaylar içildikten sonra yatsı namazı vaktine yarım saat kala Kur’an okunmaya başlanıyor. Ahıska Türklerinde, Türkiye’de olduğu gibi, Yasin suresi ve kısa sureler okunurken Kazaklarda ve Özbeklerde ise davete teşrif etmiş olan aksakallar ve imam tarafından sıra ile kısa sureler okunur.

Kur’an okunduktan sonra, davette bulunan en saygın kişiden başlanarak, sıra ile dualar edilir.
İftar sofrasından kalkan davetliler teravih namazını kılmak için camiye giderler. Böylece iftar programı tamamlanmış olur.

Dr. Asil ŞENGÜN
Ahmet Yesevî Üniversitesi
Filoloji Fakültesi
Türk Filolojisi Bölüm Başkanı
Tel: +77014823001
e-posta: asilsng@gmail.com

1 Yorum

  1. Türkistan, Yesi, Yesevi… Ve modern zamanların ülkesi, Türk Dünyasının parlayan yıldızı Kazakistan. Her Türk’ün bilmesi gereken bir ülke, köklü ve zengin bir tarih. Türk Dünyasının her karışı önemli ve bu dünyada Türklük bilinci hiç olmadığı kadar büyük önem taşıyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here